Lạc tiên – Thảo mộc quen thuộc trong những công thức thư giãn

Có những loại cây rất bình dị nhưng đã gắn với thói quen chăm sóc sức khỏe của nhiều thế hệ. Lạc tiên là một trong số đó.

Từ lâu, loại dây leo này đã xuất hiện trong các bài thuốc dân gian dành cho người khó thư giãn, hay hồi hộp hoặc ngủ không yên. Trong y học cổ truyền Việt Nam, đây cũng là một dược liệu được nhắc đến với công năng an thần.

Theo thông tin dẫn từ Dược điển Việt Nam V, dược liệu này có vị ngọt, hơi đắng, tính lương và được sử dụng trong những trường hợp như mất ngủ, ngủ hay mơ hoặc hồi hộp.

Báo Sức khỏe & Đời sống – cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế cũng nhiều lần giới thiệu loại cây này như một vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền.

Vậy điều gì khiến một loại dây leo mọc khá phổ biến lại thường xuất hiện trong những công thức hướng đến thư giãn?

1. Lạc tiên là loại cây như thế nào?

Tên khoa học của cây là Passiflora foetida L., thuộc họ Lạc tiên.

Đây là cây thân thảo leo bằng tua cuốn. Thân mảnh, lá thường chia ba thùy và có nhiều lông mềm.

Hoa khá dễ nhận biết với màu trắng pha tím. Quả hình cầu hoặc hơi trứng, khi chín chuyển sang màu vàng.

Ở Việt Nam, cây đã tự nhiên hóa và có thể gặp ở nhiều nơi như bãi đất trống, ven đường, bụi cây hoặc bờ sông.

Bộ phận dùng làm dược liệu chủ yếu là phần trên mặt đất.

Theo Dược điển Việt Nam V được Khoa Dược – Đại học Tôn Đức Thắng dẫn lại, thân, lá, tua cuốn và đôi khi cả hoa có thể được thu hái, phơi hoặc sấy khô để sử dụng.

2. Vì sao loại thảo mộc này thường gắn với sự thư giãn?

Trong y học cổ truyền, công dụng được nhắc đến nhiều nhất là an thần.

Dược điển Việt Nam V ghi nhận dược liệu có công năng an thần, giải nhiệt và thường được sử dụng trong các trường hợp suy nhược thần kinh, hồi hộp, mất ngủ hoặc ngủ hay mơ.

Báo Sức khỏe & Đời sống cũng cho biết đây là loại cây phổ biến tại Việt Nam và từ lâu đã được sử dụng trong các bài thuốc truyền thống liên quan đến giấc ngủ.

Điểm đáng chú ý là nguyên liệu này thường không được dùng đơn độc.

Trong các công thức truyền thống, nó có thể được phối hợp cùng tim sen, lá dâu hoặc những vị thảo mộc khác. Việc kết hợp nhiều nguyên liệu tạo nên những công thức có hướng sử dụng thiên về thư giãn và nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, “an thần” ở đây cần được hiểu trong bối cảnh sử dụng dược liệu truyền thống.

Một tách trà không nên được xem như thuốc ngủ. Nếu tình trạng khó ngủ kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, việc thăm khám vẫn cần thiết.

3. Trong cây có những thành phần nào đáng chú ý?

Các nghiên cứu hiện đại cũng đã tìm hiểu thành phần hóa học của Passiflora foetida.

Nhóm nổi bật là flavonoid và các glycoside flavonoid.

Một số hợp chất được ghi nhận trong chi Passiflora gồm vitexin, isovitexin, orientin và isoorientin. Riêng vitexin đã được xác định trực tiếp trong lá của P. foetida.

Ngoài flavonoid, cây còn có các hợp chất phenolic và một số alkaloid.

Tài liệu của Bộ môn Dược liệu – Đại học Y Dược TP.HCM cũng ghi nhận các nhóm alkaloid, flavonoid và hợp chất cyanogenic trong nguyên liệu.

Những thành phần này là một trong những cơ sở khiến cây tiếp tục được nghiên cứu về tác động trên hệ thần kinh.

4. Nghiên cứu hiện đại nói gì về tác dụng thư giãn?

Các nghiên cứu tiền lâm sàng đã bắt đầu làm rõ hơn cách loại dược liệu này tác động lên hệ thần kinh trung ương.

Theo tổng hợp của Khoa Dược – Đại học Tôn Đức Thắng, một số cao chiết từ P. foetida đã được thử nghiệm trên động vật. Một số nghiên cứu ghi nhận hoạt tính an thần hoặc những thay đổi hành vi liên quan đến hệ thần kinh.

Bộ môn Dược liệu – Đại học Y Dược TP.HCM cũng ghi nhận nguyên liệu được sử dụng theo hướng an thần và hỗ trợ giấc ngủ trong y học cổ truyền.

Những dữ liệu này giúp giải thích phần nào vì sao cây đã được sử dụng lâu đời trong các công thức thư giãn.

Tuy nhiên, bằng chứng hiện đại đối với Passiflora foetida vẫn còn hạn chế. Nhiều nghiên cứu sử dụng cao chiết với liều cụ thể trên động vật.

Do đó, không nên lấy kết quả từ cao chiết để khẳng định tác dụng tương tự cho mọi loại trà có chứa nguyên liệu này.

5. Thảo mộc chỉ là một phần của thói quen nghỉ ngơi

Một giấc ngủ tốt không phụ thuộc vào duy nhất một loại cây.

Nhịp sinh hoạt vẫn đóng vai trò quan trọng.

Duy trì giờ ngủ tương đối ổn định, giảm ánh sáng từ màn hình vào buổi tối và hạn chế caffeine quá muộn đều có thể giúp cơ thể dễ bước vào trạng thái nghỉ ngơi hơn.

Báo Sức khỏe & Đời sống cũng nhấn mạnh vai trò của các thói quen thư giãn trước giờ ngủ đối với chất lượng giấc ngủ.

Người đang dùng thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hoặc các thuốc tác động lên thần kinh nên thận trọng khi sử dụng thêm trà thảo dược. Báo Sức khỏe & Đời sống cũng lưu ý khả năng tương tác giữa một số trà thảo dược và thuốc điều trị.

6. Từ Lạc tiên đến Trà Hoàng Thảo Mộc

Thay vì phải chuẩn bị riêng từng loại dược liệu, nhiều người lựa chọn các công thức trà phối hợp để thuận tiện hơn.

Trà Hoàng Thảo Mộc kết hợp nhiều nguyên liệu quen thuộc gồm Trà dây, Thiết quan âm, Kim ngân hoa, Cỏ ngọt, Hoa nhài và Lạc tiên.

Trong công thức này, Lạc tiên không đứng riêng.

Nguyên liệu được phối hợp cùng Hoa nhài và các loại thảo mộc khác, tạo nên hương trà nhẹ và phù hợp với những khoảng thời gian cần thư giãn.

Dạng túi lọc cũng giúp việc pha trà đơn giản hơn.

Cho túi trà vào ly, thêm khoảng 150–300ml nước sôi và chờ khoảng 10–15 phút trước khi thưởng thức.

Bạn có thể xem thêm tại Trà Hoàng Thảo Mộc Túi Lọc.

Kết luận

Lạc tiên là một vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền Việt Nam.

Tài liệu chuyên môn ghi nhận công năng truyền thống nổi bật là an thần, trong khi nghiên cứu hiện đại tiếp tục tìm hiểu các flavonoid và những hợp chất khác có trong cây.

Đây cũng là lý do loại thảo mộc này thường xuất hiện trong những công thức hướng đến cảm giác thư giãn và nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, thảo mộc không thay thế một lịch sinh hoạt phù hợp hoặc việc điều trị khi có rối loạn giấc ngủ kéo dài.

Với người yêu thích trà thảo mộc, Trà Hoàng Thảo Mộc kết hợp Lạc tiên cùng Trà dây, Thiết quan âm, Kim ngân, Cỏ ngọt và Hoa nhài trong một công thức tiện sử dụng hằng ngày.

Sản phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.